Special: Damascus mes smeden

Let op: het is op dit moment niet mogelijk om in te schrijven op deze cursus. Meld je aan voor de wachtlijst, en houden wij je op de hoogte als deze cursus weer beschikbaar is.

Altijd al zelf eens ‘damascener staal’ willen smeden? In deze unieke tweedaagse workshop damascus mes smeden doorloop je alle stappen van het maken van een damascus mes. Je leert het ‘wellen’ van de twee staalsoorten, die uiteindelijk zullen zorgen voor het prachtige lijnenspel waar dit damascener staal zo voor gewaardeerd wordt. Het proces van ‘wellen, uitsmeden, dubbelen en weer wellen’ vergt enige concentratie en doorzettingsvermogen, maar na de eerste dag zal een stuk damascener staal in de grove vorm van het mes naar keuze zijn gesmeed. De 2e dag, een week later, staat in het teken van de afwerking; schuren, harden, temperen, polijsten, aanzetten. Deze dag besteden we ook tijd aan het maken van een handgestikte lederen schede van plantaardig gelooid leer. Hiermee zorgen we voor een compleet mes met schede, alles met zorg bewerkt en een mooie uitstraling.

Je kan kiezen tussen enkele type messen. Helaas is het niet mogelijk om een geheel ander ontwerp van een mes te maken. We zitten vanwege de beperkte tijd gebonden aan een bepaalde maatvoering en model mes. Nuances in het ontwerp en grootte van het mes zijn in zekere mate door te voeren waardoor je toch je eigen stempel zal drukken op je eigen mes. Ook zal de loop van de dag uitwijzen hoeveel lagen we in het staal kunnen creëren. Er wordt geen patroon aangebracht in het damascus staal, daar is te weinig tijd voor. Voor voorbeelden van de type messen en het uiterlijk van het damascus staal; zie foto’s. Het is niet mogelijk een koksmes te smeden. Je kan kiezen voor een mes waarbij het handvat met een lederen veter wordt afgewerkt. Kies je voor een van de andere 2 types dan dient het handvat in eigen tijd verder afgewerkt te worden. Dus alleen het mes met het veter-handvat is haalbaar om binnen de workshop helemaal af te werken, de andere types heb je zelf de mogelijkheid voor nodig om ze af te werken. Een bankschroef en een (kolom)boormachine zijn voor deze afwerking nodig, een bandschuurmachine is gewenst maar zonder kan ook, het kost alleen veel meer tijd. Tips voor deze afwerking worden in de workshops besproken.

We beginnen met een stukje theorie over het smeden van damascus staal en het hanteren van het gereedschap met de juiste technieken. Daarna worden de vuren opgestookt en het pakket staal verhit tot de gewenste temperatuur. Met de juiste manier van slaan ‘wellen’ we de lagen van verschillende staalsoorten aan elkaar. Hierna wordt het staal in de lengte uitgesmeed. Deels wordt dit door de docent gedaan door gebruik te maken van een automatische smeedhamer. Dit bespaart veel hamerwerk en dus veel tijd (en blaren). Dan wordt het staal dubbel gevouwen om het daarna weer aan elkaar te wellen. Het aantal lagen verdubbelt op deze manier. Dit wordt herhaald tot we het gewenste aantal lagen hebben bereikt (richtlijn is circa 80 lagen).

Hierna wordt de vorm van het mes gesmeed. Als de tijd het toestaat eindigen we de dag met wat slijpwerk. De grove vorm van het mes wordt dan uit het staal geslepen. De eerste dag zit er dan op. Een intensieve dag, dat naast enige fysieke inspanning ook zeker qua concentratie wat van je vereist. Maar met de juiste instelling en hulp van de docent wordt er een mooi resultaat behaald. Het is echter mogelijk dat er een onherstelbare fout optreedt. Je krijgt van de docent dan een reserve stuk staal zodat je verder kunt. Bij sommige kleine imperfecties kan er gekozen worden om toch het mes verder af te werken. Dit gebeurt in overleg.

De 2e dag staat in het teken van de afwerking. De docent heeft de messen in zijn eigen smederij uitgegloeid, wat de 1e van 3 warmtebehandelingen is om tot een degelijk eindresultaat te komen. Ook heeft hij het mes in de gewenste vorm geslepen. We beginnen met het harden van het mes, de 2e warmtebehandeling. Daarna gaan we het mes (deels) met de hand schuren en polijsten, wat een tijdrovend klusje is. Hierna kunnen we het mes gaan ‘temperen’, de 3e cruciale warmte behandeling. Dit temperen kost tijd. Die tijd benutten we met het maken van een handgestikte lederen schede van natuurlijk gelooid leer. Dit kostbare leer is goed vormbaar, wat er voor zal zorgen dat het mes naadloos in de schede past. Ook kan de schede geverfd worden in de gewenste kleur met professionele leerverf. Een mooie schede geeft het mes meerwaarde en dit verdiend dus aandacht en tijd. Als we hier mee klaar zijn gaan we de messen polijsten en etsen. Deze 2e dag is fysiek minder inspannend en duurt bovendien ook wat minder lang.

De messen worden van O2-¬staal en L6-staal (nikkelhoudend) gemaakt. Deze staalsoorten geven een mooi contrast na het etsen. zodat het lijnenspel van het damascus staal goed te zien is. Het is niet roestwerend.

Dit jaar: exclusiviteit en corona-proof smeden. Er kunnen maximaal 4 cursisten deelnemen aan deze cursus. Hierdoor heeft elke deelnemer een eigen smidsvuur en er is volop aandacht van de docent voor elke deelnemer.

Een voetnoot op deze introductie is wel op zijn plek; het smeden van staal is een flinke uitdaging. Niet zo zeer alleen op fysiek vlak. Het is daarnaast een heel precies werkje! Op de juiste manier de hamer op het gloeiende staal laten landen zodat het metaal vervormd wordt naar je wens is niet zo eenvoudig als het lijkt. Je moet tegelijkertijd aan veel verschillende facetten denken. Het staal manoeuvreren op het aambeeld en bovendien met de hamer in de juiste positie en met de juiste snelheid raken is een handeling die veel concentratie, oog-hand-coördinatie en wat vertrouwen in je kunnen vereist. Kracht is dus geen vereiste, geduld en nauwkeurigheid des te meer.

Er bestaat zelfs een kans dat een mes mislukt; de docent zal je een nieuw mes geven waar je verder mee aan de slag kan zodat je ten allen tijden met een mes de workshop zal eindigen.

PROGRAMMA

DAG 1

10:00 uur: Ontvangst in de smederij

10:00-10:30  uur: Introductie/theorie. Het programma van de dag wordt doorgenomen. Er zal uitleg worden gegeven over de techniek achter het damasceren. Ook wordt er aandacht besteed aan de veiligheid.

10:30-13:30 uur: Aan de slag. De voorbereide pakketjes staal worden verhit in de vuren. Elk persoon zal proces van het aan elkaar smeden van de laagjes staal, het ‘wellen’,  in totaal drie maal gaan uitvoeren, waarna het blok uitgesmeed zal worden. Hierna kappen we het blok bijna door in  2 gelijke stukken waarna we het dubbel vouwen en zo op elkaar smeden. Hierna volgt een 2e ronde wellen. Wederom 3 x.

13:30 – 14:15 uur: Pauze
Je kan natuurlijk je eigen lunch meenemen. In de naastgelegen Proeffabriek kan je echter ook bij veel verschillende eetgelegenheden lunchen.
De docent blijft in de smederij en zal verdere voorbereidingen treffen.

14:15 uur – ±17:00 uur: Middagprogramma
Het proces van dubbel vouwen en wellen wordt nog 1 maal herhaald. Als het gewenste aantal lagen is bereikt wordt er aandacht besteed aan de vorm van het mes.

DAG 2

10:30 uur: Ontvangst in de smederij

10:30-10:45  uur: Theorie. Het programma van de dag wordt doorgenomen. Er zal uitleg worden gegeven over de verdere afwerking van het mes.

10:45-13:00 uur: Aan de slag. De messen worden gehard in olie, waarna ze grondig geschuurd worden. Het temperen volgt hierna.

13:00 –13:30 uur: Pauze. Je kan natuurlijk je eigen lunch meenemen. In de naastgelegen Proeffabriek kan je echter ook bij veel verschillende eetgelegenheden lunchen. De docent blijft in de smederij en zal verdere voorbereidingen treffen.

13:30 uur – ±16:30 uur: Middagprogramma
- Je gaat aan de slag met het maken van de lederen foedraal.
- De messen worden gepolijst en ge-etst.
- Nu de messen en de foedralen gereed zijn wordt er nog tijd besteed aan het verzorgen van het handvat van de integraalmessen.
- We eindigen de dag met het aanzetten van de messen.

Meer informatie

Deelname is alleen mogelijk als er al eerder een workshop of cursus smeden is gevolgd bij Phoenix Cultuur. Je kent daardoor de smederij, het vuur, de gereedschappen en een eerste basis van het smeden, wat allemaal noodzakelijk is om de workshop tot een goed einde te brengen.

Belangrijk!

  • Veiligheidsmiddelen als brillen, handschoenen en schorten zijn aanwezig. Trek niet-synthetische kleding aan, die eventueel vies mogen worden. Stevige (veiligheids)schoenen hebben de voorkeur.
  • Neem bij lage buitentemperaturen warme kleding mee. Ook al is het bij het vuur lekker warm, de rest van de smederij kan frisjes zijn als het buiten koud is.
  • Houd er dus rekening mee dat we pas na een aantal uren gewerkt te hebben pauze kunnen nemen. Neem voor tijdens het ochtendprogramma een tussendoortje en wat te drinken mee.
  • Gelieve bij aanvang direct naar de smederij te komen en niet de hoofdingang van het pand te gebruiken. De docent is al in de smederij aanwezig. De smederij bevindt zich aan de voorzijde van het gebouw aan de Noordkade te Veghel, naast de ingang van de Proeffabriek van Jumbo. Voor volledig adres zie onderaan dit document.
  • Als je het terrein op komt rijden zie je na 100 meter aan je rechterhand de cafetaria Pieperz en daarnaast de ingang van de Proeffabriek van Jumbo. Hiernaast bevindt zich de smederij, met de grote glazen deuren en ramen. De vuren zullen al branden! Nadat de auto is geparkeerd loop je naar deze glazen deuren waar de docent je naar binnen zal laten. Nog een herkenningspunt; Aan de linkerkant van de smederij bevindt zich een pinautomaat.