Dagworkshop: Bijlen smeden

Volgende Vorige

Tijdens deze dagworkshop bijl smeden kruip je in de huid van een gereedschapsmid en maak je kennis met het bijzondere en unieke ambacht van het bijlen smeden. Je leert de beginselen van het smeden onder leiding van een professionele smid. Na een enerverende dag ga je naar huis met een zelfgemaakte bijl, inclusief houten steel. Je maakt een praktische bijl (afmeting circa 14 x 7 cm) die gebruikt kan worden voor licht tot middelmatig belastende werkzaamheden. 

De vele stappen van het maken van de bijl zullen de revue passeren; het smeden, slijpen, harden en temperen van het blad en het verzorgen van de steel. Bij veel van het smeedwerk zal je moeten samenwerken, net als in vervlogen dagen toen de smid zijn knecht aan het werk zette. De smid legt het opgewarmde werkstuk op het aambeeld en plaatst een zgn. zethamer op het gloeiende staal. Hij geeft dan het teken aan de knecht om met de voorhamer op de zethamer te slaan. Het staal wordt zo tussen de zethamer en het aambeeld in de gewenste vorm gekneed.
Eerst wordt het stelengat gemaakt door gebruik te maken van een stokbeitel en verschillende leesten. Daarna wordt het blad in de gewenste vorm gesmeed. Hierna volgt het slijp-, hardings- en temperingsproces. De steel wordt gemaakt van hoogwaardig beukenhout.
De bijlkoppen worden van C60-staal gemaakt. Een goed smeedbaar gereedschapstaal dat redelijk hard wordt en zijn taaiheid toch behoudt na het hardings- en temperingsproces. Het is niet roestwerend.

Een voetnoot op deze introductie is wel op zijn plek; smeden is een prachtige uitdaging waar veel voldoening uit te halen valt. Naast de fysieke aspecten moet je ook secuur en geconcentreerd kunnen werken. Door gebruik te maken van zet- en voorhamers maken we het onszelf wat makkelijker. Maar desalniettemin vergt het dus zowel fysiek als mentaal wat van je. Daarnaast kunnen we pas laat in de middag een langere pauze houden. Het smeedwerk moet eerst gedaan zijn voordat we de hamers neer kunnen leggen. Dat vergt ook enig uithoudingsvermogen.

Met de juiste sturing van de docent zullen er aan het einde van de workshop mooie bijlen gemaakt zijn. Helaas is het niet mogelijk om een geheel ander ontwerp van een bijl te maken. We zitten vanwege tijdgebrek gebonden aan een bepaalde maatvoering en model bijl. Nuances in het ontwerp en de grootte zijn in beperkte mate door te voeren. Sterker nog, elke bijl zal anders zijn. We laten dat ook een beetje ‘organisch ontstaan’ gedurende het smeedproces.  De voorbeelden op de foto zijn dan ook een indicatie van de eindresultaten.

PROGRAMMA

09:30 uur: Ontvangst in de smederij

09:45 - 14:00 uur: Introductie met uitleg van de beginselen van het smeden.  Hierna beginnen we direct met het opwarmen van het staal en het smeden van het steelgat door gebruik te maken van een stokbeitel, de voorhamer en drijfpennen (leesten).

Na een korte pauze gaan we verder met het bijlblad. Dit wordt zoveel mogelijk in de juiste vorm gesmeed. Eerst door gebruik te maken van de zet- en voorhamer, daarna de handhamer. Om tijd te besparen wordt er mogelijk ook gebruik gemaakt van een pneumatische smeedhamer.
Mocht het nodig zijn dan gaan we nogmaals het steelgat onder handen nemen zodat we zeker zijn dat we de steel op een juiste manier kunnen monteren.

14:00 - 15:00 uur: Pauze
Je kunt je eigen eten meenemen. Echter, in de Proeffabriek van Jumbo (een luxe supermarkt met veel verse producten) kan je eventueel eten en drinken aanschaffen. Deze bevindt zich naast de smederij. Een cafetaria (met de beste patat uit zuid-nederland!) bevindt zich daar weer naast. Aanrader! De docent blijft in de smederij en zal verder werken aan het slijpen van de bijlen.

15:00 - 16:45 uur: Ieder gaat zijn eigen bijl harden. Daarna gaan we ons richten op de houten steel. Met een haalmes wordt de gewenste vorm uit de houten steel gehaald. Tijdens het bewerken van de steel zal het temperen van de bijlkoppen plaats vinden.

16:45-17:30 uur: de bijlkoppen worden gepolijst en op de stelen bevestigd. Als laatste worden ze aangezet zodat ze echt scherp zijn.

±17:30 uur: Einde


Een paar belangrijke praktische tips!

• Elke deelnemer wordt geacht dit document voorafgaand aan de workshop doorgenomen te hebben!
• Veiligheidsmiddelen als brillen, handschoenen en schorten zijn aanwezig. Trek niet-synthetische kleding aan, die eventueel vies mogen worden. Bij winters weer; neem voldoende kleding mee. De smederij kan koud zin als je niet bij het vuur staat. Stevige (veiligheids)schoenen hebben de voorkeur.
• Kom op tijd! De workshop bevat een druk programma. Vooral in het eerste deel, tijdens het smeden, kunnen we alle tijd goed gebruiken. Houd er dus rekening mee dat we pas na een aantal uren gewerkt te hebben pauze kunnen nemen. Neem tegen de stevige honger evt. een tussendoortje mee. En tegen de dorst een flesje drinken. We zullen gaan zweten…
• Gelieve bij aanvang direct naar de smederij komen en niet de hoofdingang van het pand te gebruiken. De docent is al in de smederij aanwezig. De smederij bevindt zich aan de voorzijde van het gebouw aan de Noordkade te Veghel, naast de ingang van de Proeffabriek van Jumbo. Voor volledig adres zie onderaan dit document.
Als je het terrein op komt rijden zie je na 100 meter aan uw rechterhand de cafetaria Pieperz en daarnaast de ingang van de Proeffabriek van Jumbo. Hiernaast bevindt zich de smederij, met de grote glazen deuren en ramen. De vuren zullen al branden! Nadat de auto is geparkeerd loop je naar deze glazen deuren waar de docent je naar binnen zal laten.

Meer informatie

LET OP: De minimale leeftijd voor deelname is 18 jaar.